Comensha signaleert knelpunten in de aanpak van mensenhandel in Nederland en adviseert over mogelijke oplossingen daarvoor. Ook adviseren we over wetsvoorstellen die betrekking hebben op mensenhandel en leveren inhoudelijke input voor nationale en internationale rapportages. Hieronder worden een aantal signalen en knelpunten uitgelicht.

Samen tegen seksuele uitbuiting in hotels en vakantieparken

Comensha nam in 2025 het beheer van het trainings- en certificeringsprogramma No Room for Sex Trafficking over. De bestaande website en het administratiesysteem waren verouderd, wat hinder opleverde voor zowel hotel- en vakantieparkwerknemers als Comensha. Daarom zijn een nieuwe, eigentijdse website en een vernieuwd administratiesysteem ontwikkeld, waarbij het aanmeldproces aanzienlijk is vereenvoudigd. Het programma, ontwikkeld in samenwerking met onder andere JenV, het OM en Defence for Children, helpt om hotel- en vakantieparkwerknemers bewust te maken van signalen van seksuele uitbuiting. Deze vorm van mensenhandel vindt vaak plaats achter gesloten deuren, terwijl slachtoffers hier uit angst zelden zelf over spreken. Juist daarom is het belangrijk dat werknemers signalen leren herkennen en weten hoe te handelen. Op dinsdag 26 augustus 2025 lanceerde Comensha de vernieuwde website in het Leonardo Hotel Vinkeveen Amsterdam. Deze succesvolle lancering markeert een belangrijke stap in de verdere professionalisering en toegankelijkheid van het programma.

Toename in adviesvragen laat groeiende aandacht zien

Vooral slachtoffers zelf, bezorgde burgers, ouders, familieleden en organisaties zoals gemeenten weten Comensha steeds beter te vinden met hun vragen en zorgen. Dat leidde in 2025 tot 886 geregistreerde adviesvragen, een duidelijke stijging ten opzichte van 634 in 2024. Deze toename kan erop wijzen dat signalen van mensenhandel vaker worden herkend en dat de bewustwording rond dit onderwerp is gegroeid. Tegelijkertijd laat het ook zien dat de behoefte aan informatie en advies bij zowel burgers als professionals toeneemt. De helpdesk van Comensha vervult hierin een belangrijke rol door beschikbaar te zijn voor iedereen die vermoedens heeft van of vragen wil stellen over mensenhandel.

Herhaald slachtofferschap voorkomen begint bij passende hulp

Zorgvuldige en tijdige hulpverlening is essentieel om herhaald slachtofferschap van mensenhandel te voorkomen. Uit onderzoek van de NR (2021) blijkt dat 45% van de slachtoffers binnen enkele jaren opnieuw slachtoffer wordt van een misdrijf, waaronder van mensenhandel. Uitbuiting is dus vaak geen eenmalige gebeurtenis. De registratie van Comensha omvat unieke slachtoffers, waardoor juist de eerste signalering een cruciaal moment is om passende bescherming en ondersteuning te bieden. In de praktijk lopen slachtoffers echter tegen verschillende knelpunten aan, zoals beperkte opvangcapaciteit, wachttijden bij specialistische zorg, gebrek aan stabiele huisvesting en onzekerheid over verblijfsrecht. Ook ontbreekt het regelmatig aan langdurige begeleiding, terwijl herstel en zelfredzaamheid tijd vragen. Wanneer hulpverlening onvoldoende aansluit op de complexe behoeften van slachtoffers, neemt het risico toe dat zij opnieuw in kwetsbare situaties terechtkomen. Ook herhaalde uitbuiting kunnen we onvoldoende volgen en duiden. Investeren in toegankelijke, integrale en langdurige opvang en begeleiding is daarom cruciaal om slachtoffers veiligheid en perspectief te bieden.

Minderjarige slachtoffers buiten beeld

Over minderjarige slachtoffers van mensenhandel is weinig bekend. Hoewel er binnen de zorg, jeugdhulp en het onderwijs vermoedens en hulpvragen zijn, ontbreekt structurele registratie, waardoor slechts het topje van de ijsberg zichtbaar is. Belangrijke knelpunten zijn het ontbreken van een duidelijk mandaat en eenduidige afspraken. Jeugdzorginstellingen melden signalen van mensenhandel lang niet altijd bij Comensha, bijvoorbeeld door onduidelijkheid over privacy, verantwoordelijkheden of de meerwaarde van een melding. Hierdoor komen signalen en vermoedens niet bij elkaar en bijgevolg is er geen landelijk zicht op aard, omvang en patronen. Tegelijkertijd ontving de helpdesk van Comensha in 2025 veel vragen vanuit jeugdzorginstellingen. Juist minderjarigen, die extra kwetsbaar zijn, hebben recht op tijdige bescherming. Een duidelijke meldstructuur en -verplichting is noodzakelijk om hen beter in beeld te krijgen, passende hulp te organiseren en herhaald slachtofferschap te voorkomen. De herziene Europese Richtlijn 2011/36/EU inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers verplicht ook tot het treffen van extra maatregelen ter bescherming van minderjarigen en deze vast te leggen in een Nationaal Verwijsmechanisme (NVM). In de zomer van 2026 wordt de richtlijn geïmplementeerd en heet dan Europese Richtlijn 2024/1712.

Opvang en ondersteuning op het juiste moment

Vanuit de helpdesk ziet Comensha dat het voor slachtoffers vaak een grote stap is om hulp te zoeken. Juist op het moment dat iemand dat wel doet, is het van groot belang dat direct passende opvang en ondersteuning beschikbaar zijn. In de praktijk blijkt dat dit niet altijd het geval is. Het opvanglandschap kampt met een tekort aan beschikbare plaatsen en is beperkt toegankelijk door (te) strikte toelatingscriteria, versnipperde verantwoordelijkheden en een gebrek aan overzicht. Wanneer er op dat cruciale moment geen plek beschikbaar is, gaat motivatie verloren en bestaat het risico dat een slachtoffer uit beeld raakt. Dit heeft grote gevolgen: uit onderzoek blijkt dat eerder slachtofferschap de kans op herhaald slachtofferschap vergroot. Het ontbreken van tijdige opvang kan ertoe leiden dat slachtoffers opnieuw in kwetsbare en onveilige situaties terechtkomen. Het is daarom essentieel dat opvang en ondersteuning aansluiten op het moment waarop slachtoffers bereid zijn hulp te aanvaarden, zodat deze kans niet verloren gaat.

Onvoldoende opvang en zorg voor slachtoffers van criminele uitbuiting

Landelijk signaleren zorgcoördinatoren een ernstig tekort aan passende hulp en opvang voor slachtoffers van criminele uitbuiting. De afgelopen jaren is er vanuit zowel zorg als opsporing sterk ingezet op het verbeteren van de herkenning van deze uitbuitingsvorm, wat heeft geleid tot een toename van signalen en meldingen. Die ontwikkeling is positief, maar roept tegelijkertijd een urgente vervolgvraag op: wat kunnen we deze slachtoffers concreet bieden? Uit het onderzoek Knelpunten bij triage en opvang van slachtoffers van mensenhandel (2025) blijkt dat veel opvangvoorzieningen in de praktijk geen slachtoffers van criminele uitbuiting opvangen, uit zorgen voor veiligheid van andere bewoners en het personeel. Hierdoor ontbreekt vaak een veilige plek waar slachtoffers tot rust kunnen komen en ondersteuning kunnen krijgen. Ook is het onduidelijk welke zorginstellingen de juiste specialistische hulp kunnen bieden wanneer er geen (direct) juridisch kader is, zoals een strafrechtelijk traject of duidelijke financieringsstructuur. Vragen over toegang tot zorg en bekostiging blijven in veel regio’s onbeantwoord. Deze knelpunten spelen bij minderjarige en meerderjarige mannelijke en vrouwelijke slachtoffers en raken in het bijzonder slachtoffers met bijkomende problematiek zoals een licht verstandelijke beperking (LVB) of (gedwongen) verslaving. Het ontbreken van een passend en samenhangend zorg- en opvangaanbod vergroot het risico op verdere uitbuiting en ondermijnt de mogelijkheid tot duurzaam herstel. Hoewel de aandacht voor criminele uitbuiting de afgelopen jaren duidelijk is toegenomen, ontbreekt het in de praktijk nog aan een concreet handelingsperspectief voor passende opvang en zorg.

Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) belemmert nog steeds zicht
op aard en omvang mensenhandel

Ondanks de Handreiking aanpak mensenhandel en het gebruik van persoonsgegevens merkt CoMensha nog steeds dat er sprake is van verminderd zicht op de aard en omvang van mensenhandel door een gebrek aan informatiedeling en een onjuiste interpretatie van de AVG. Het uitgangspunt van de AVG is de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van hun gegevens én het vrije verkeer van persoonsgegevens binnen de EU. Het verwerken van persoonsgegevens moet ten dienste van de mens staan. Bij de implementatie van de Europese Mensenhandelrichtlijn in Nederland speelt CoMensha een centrale coördinerende rol bij de registratie, opvang en informatievoorziening. Daarmee vervult CoMensha - voortvloeiend uit de richtlijn en de daarbij behorende nationale implementatiewet - primair een wettelijke taak. Subsidiair is het een taak van algemeen belang.

Deze taak rechtvaardigt én legitimeert het verwerken van persoonsgegevens. In de praktijk hanteren veel zorginstellingen en professionals ‘toestemming’ van het slachtoffer als verwerkingsgrond om gegevens te delen met CoMensha. Dit is onjuist en onnodig, zelfs strijdig met de AVG, en wel vanwege het feit dat de AVG - in tegenstelling tot zijn voorganger (de Wet bescherming persoonsgegevens) - veel eisen verbindt aan de toestemming. Om interpretatiegeschillen te voorkomen over de uitleg of het onmogelijk of onredelijk is om toestemming aan het slachtoffer te vragen voor registratie bij CoMensha, kan de werkwijze van de Nederlandse Kankerregistratie (NKR) gevolgd worden, waarbij aan de patiënt géén toestemming wordt gevraagd ten behoeve van de registratie. Deze praktijk om de aard en omvang van kanker in beeld te krijgen zou heel goed kunnen dienen als voorbeeld voor centrale registratie van mensenhandel. De notitie is besproken met het ministerie van JenV. Vooralsnog loopt de discussie hierover nog.

Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) belemmert nog steeds zicht op aard en
omvang mensenhandel

Ondanks de Handreiking aanpak mensenhandel en het gebruik van persoonsgegevens merkt CoMensha nog steeds dat er sprake is van verminderd zicht op de aard en omvang van mensenhandel door een gebrek aan informatiedeling en een onjuiste interpretatie van de AVG. Het uitgangspunt van de AVG is de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van hun gegevens én het vrije verkeer van persoonsgegevens binnen de EU. Het verwerken van persoonsgegevens moet ten dienste van de mens staan. Bij de implementatie van de Europese Mensenhandelrichtlijn in Nederland speelt CoMensha een centrale coördinerende rol bij de registratie, opvang en informatievoorziening. Daarmee vervult CoMensha - voortvloeiend uit de richtlijn en de daarbij behorende nationale implementatiewet - primair een wettelijke taak. Subsidiair is het een taak van algemeen belang.

Deze taak rechtvaardigt én legitimeert het verwerken van persoonsgegevens. In de praktijk hanteren veel zorginstellingen en professionals ‘toestemming’ van het slachtoffer als verwerkingsgrond om gegevens te delen met CoMensha. Dit is onjuist en onnodig, zelfs strijdig met de AVG, en wel vanwege het feit dat de AVG - in tegenstelling tot zijn voorganger (de Wet bescherming persoonsgegevens) - veel eisen verbindt aan de toestemming. Om interpretatiegeschillen te voorkomen over de uitleg of het onmogelijk of onredelijk is om toestemming aan het slachtoffer te vragen voor registratie bij CoMensha, kan de werkwijze van de Nederlandse Kankerregistratie (NKR) gevolgd worden, waarbij aan de patiënt géén toestemming wordt gevraagd ten behoeve van de registratie. Deze praktijk om de aard en omvang van kanker in beeld te krijgen zou heel goed kunnen dienen als voorbeeld voor centrale registratie van mensenhandel. De notitie is besproken met het ministerie van JenV. Vooralsnog loopt de discussie hierover nog.

Ontoereikende hulpverlening en slachtofferschap

CoMensha maakt zich zorgen over passende hulpverlening voor slachtoffers van mensenhandel, met name als er geestelijke gezondheidszorg (GGZ) nodig is. Slechts een klein percentage slachtoffers is überhaupt in beeld en Nederland slaagt er vervolgens onvoldoende in de slachtoffers van mensenhandel die wel in beeld zijn effectief te helpen. Dat wordt ook geconcludeerd door de NR in de Slachtoffermonitor mensenhandel 2016-2020, die in het najaar van 2021 gepubliceerd is. Uit onderzoek van de NR blijkt dat 45% van de slachtoffers van mensenhandel binnen vijf jaar opnieuw slachtoffer van een misdrijf is. Na zeven jaar is dat zelfs 50%. Bij herhaald slachtofferschap gaat het vaak om ernstige delicten. Hierbij kan het opnieuw gaan om uitbuiting, ook kan het gaan om mishandeling, bedreiging en seksueel geweld. Minderjarigen lijken daarbij extra kwetsbaar. Ze komen in verhouding vaak in de gesloten jeugdzorg terecht zonder voldoende hulp voor de verwerking van opgelopen trauma’s. Ook zijn ze door werving en uitbuiting via internet en social media moeilijker op te sporen, te volgen en te benaderen.

Gebrek aan passende door- en uitstroommogelijkheden

Slachtoffers verblijven door een gebrek aan passende door- en uitstroommogelijkheden vaak langer in de opvang dan nodig. Hierdoor raakt de opvang ‘verstopt’ en is er te weinig ruimte voor nieuwe slachtoffers die opvang hard nodig hebben. Nederlandse slachtoffers kunnen lang niet altijd terugkeren naar hun eigen huis vanwege veiligheidsrisico’s of terugvalrisico’s, bijvoorbeeld omdat iemand in die omgeving te veel wordt geconfronteerd met het verleden. Een andere woning is vanwege het tekort aan woningen niet snel gevonden. CoMensha brengt knelpunten met betrekking tot de uitstroom in beeld en vraagt ketenpartners om daar waar mogelijk mee te helpen in het vinden van oplossingen. Zo worden bijvoorbeeld problemen als gevolg van wachttijden voor het ontvangen van benodigde documenten aangekaart en onderzocht hoe processen versneld kunnen worden. Ook is er overleg met gemeenten over onder meer wat zij kunnen betekenen in de oplossing van het woningtekort. Vaak betreffen dit knelpunten die voortvloeien uit wet- en regelgeving, met als gevolg dat verbetering van deze zaken een proces is van lange adem. Vandaar dat dit knelpunt opnieuw in dit Jaarbeeld terugkomt.

Aanpak arbeidsuitbuiting schiet tekort

Een van de problemen die we hoog op de agenda hebben gezet is de uitbuiting van arbeidsmigranten. Tijdens de coronapandemie werd de zwakkere positie van arbeidsmigranten pijnlijk zichtbaar, bijvoorbeeld de vaak slechte woon- en werkomstandigheden. CoMensha heeft een initiërende rol vervuld bij het agenderen van deze problematiek.

Er is in de laatste jaren steeds meer aandacht voor arbeidsuitbuiting, maar een effectieve en afschrikwekkende aanpak in Nederland faalt. CoMensha, FNV, andere ngo’s, de NR en de Algemene Rekenkamer komen al jaren tot dezelfde conclusies: Daders gaan vrijuit en slachtoffers worden niet geholpen. Arbeidsuitbuiting en criminele uitbuiting blijven vaak onbestraft.

Veel situaties van arbeidsuitbuiting worden niet gesignaleerd, waardoor slachtoffers onnodig lang in een uitbuitingssituatie vastzitten. Er komen weinig zaken voor de rechter en als ze al voorkomen leidt het zelden tot een strafrechtelijke vervolging. Een van de redenen hiervoor is de gecompliceerdheid van de wet. In 2022 overhandigden CoMensha en FNV de bevindingen en conclusies van het onderzoek Strafrechtelijke aanpak van arbeidsuitbuiting aan het ministerie van JenV.

Onvoldoende toegang tot opvang en voorzieningen

CoMensha ziet al enige tijd dat de positie van slachtoffers van mensenhandel uit de zogeheten derdelanden onder druk staat. De toegang tot voorzieningen voor deze doelgroep is lang niet altijd vanzelfsprekend; deze mensen krijgen niet de hulpverlening en opvang waar ze op grond van wet- en regelgeving recht op hebben. CoMensha heeft dit knelpunt meermaals onder de aandacht gebracht bij de ministeries van JenV en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Ook vanuit het Strategisch Overleg Mensenhandel (SOM) is hier aandacht voor gevraagd. Om de argumentatie voor verbetering kracht bij te zetten, hebben we ook extra Europese samenwerking gezocht bij het Europees Migratienetwerk (EMN) en de International Labour Organization (ILO).

Voor kennismigranten geldt dat zij geen beroep kunnen doen op de voorzieningen voor slachtoffers van mensenhandel (Verblijfsregeling mensenhandel) zolang hun werkvergunning niet is ingetrokken en zij een rechtmatig verblijf hebben. CoMensha, de NLA-Opvang, het Amsterdams Coördinatiepunt Menshandel (ACM) en FairWork zetten zich in voor een betere positie van deze migranten, gelijkwaardig aan die van EU-onderdanen die slachtoffer van mensenhandel worden. Dit knelpunt is uitvoerig besproken met de ministeries van JenV en VWS, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Vooralsnog is er geen oplossing.

In het recente verleden werd CoMensha bij de zoektocht naar opvang voor slachtoffers met enige regelmaat geconfronteerd met opvanginstellingen die regiobinding hanteren. Dat wil zeggen dat slechts slachtoffers worden opgenomen die de afgelopen jaren in de desbetreffende gemeente hebben gewoond, al hulpverlening hebben gekregen of als er familie of vrienden in die gemeente wonen. Hierdoor konden cliënten niet altijd geplaatst worden, terwijl regiobinding geen contra-indicatie zou mogen zijn. In 2022 kregen we opnieuw opvangverzoeken waarbij we met regiobinding te maken hadden. Samen met Valente zal CoMensha blijvend aandacht vragen voor dit knelpunt en het agenderen op het directeurenoverleg van de opvanginstellingen. Tevens zal dit blijvend onder de aandacht worden gebracht van de ministeries van JenV en VWS.